Soạn văn 6 bài Bài học đường đời đầu tiên ngắn nhất

Hướng dẫn Soạn văn 6 bài Bài học đường đời đầu tiên ngắn nhất. Trả lời toàn bộ câu hỏi trong SGK Ngữ văn 6 chân trời sáng tạo, cánh diều, kết nối tri thức.


Mục lục nội dung

Soạn bài Bài học đường đời đầu tiên - cánh diều

1. Chuẩn bị


 Trả lời câu 1 (trang 4 SGK Ngữ văn 6 tập 2)

Truyện kể về sự việc gì? Đâu là những sự việc chính?

Lời giải 

Truyện kể về bài học đường đời đầu tiên của Dế Mèn. 

Các sự việc chính được kể là:

+ Ngoại hình cường tráng của Dế Mèn

+ Sự khinh bỉ của Dế Mèn đối với Dế Choắt

+ Cái chết của Dế Choắt

=>> Bài học đầu tiên của đường đời


Trả lời câu 2 (trang 4 SGK Ngữ văn 6 tập 2)

Nhân vật trong truyện là những loài vật nào? Ai là nhân vật chính?

Lời giải 

- Những nhân vật trọng truyện: Dế Mèn, Dế Choắt, chị Cốc

- Nhân vật chính: Dế Mèn


Trả lời câu 3 (trang 4 SGK Ngữ văn 6 tập 2)

Hình dạng, tính nết của các con vật được thể hiện trong truyện vừa giống loài vật ấy, vừa giống con người ở chỗ nào?

Lời giải 

Hình dạng, tính nết của các con vật được thể hiện trong truyện vừa giống loài vật ấy, vừa giống con người:

- Hình dáng miêu tả vừa giống con vật vừa giống con người:

+ Dế Mèn: thanh niên cường tráng, đi bách bộ, đầu to ra thành từng tảng, đứng oai vệ, mỗi bước đi làm điệu dún dẩy, kiểu cách con nhà ra võ

+ Dế Choắt: gầy gò, dài lêu nghêu như một gã nghiện thuốc phiện, lưng, mạng sườn, mặt mũi ngẩn ngơ.

- Tính cách:

+ Dế Mèn: bướng, hung hăng, hống hạch, trịch thượng

+ Dế Choắt: yếu ớt, hiền lành.

+ Cốc: đanh đá, nóng nảy.

=>> Sự đối lập hoàn toàn trong phương diện tính nết và hình dạng của các nhân vật


Trả lời câu 4 (trang 4 SGK Ngữ văn 6 tập 2)

Truyện muốn nhắn gửi đến người đọc bài học gì? Bài học ấy có ý nghĩa với em không?

Lời giải

Ý nghĩa truyện muốn gửi gắm: Khuyên con người ở đời không nên hung hăng, bậy bạ, ích kỉ để mang tai họa đến cho người khác và cho cả chính mình. 

=>> Bài học đường đời rất có ý nghĩa cho tất cả chúng ta.


Trả lời câu 5 (trang 4 SGK Ngữ văn 6 tập 2)

Đọc trước văn bản Bài học đường đời đầu tiên; tìm hiểu thêm về tác giả Tô Hoài và tác phẩm Dế Mèn phiêu lưu kí.

Lời giải 

- Tác giả:

+ Tô Hoài (1920-2014) tên khai sinh là Nguyễn Sen, sinh ra tại Hà Nội.

+ Bước vào tuổi thanh niên, ông đã phải làm nhiều công việc để kiếm sống như dạy trẻ, bán hàng, kế toán hiệu buôn,... nhưng có những lúc thất nghiệp

+ Trong cuộc đời hoạt động nghệ thuật của mình Tô Hoài đã nhận được rất nhiều giải thưởng danh giá.

+ Ông có hàng trăm đầu sách về nhiều thể loại đặc biệt là sách viết cho thiếu nhi.

- Tác phẩm Dế Mèn phiêu lưu kí được in lần đầu năm 1941, là tác phẩm nổi tiếng và đặc sắc nhất của Tô Hoài viết về loài vật, dành cho lứa tuổi thiếu nhi.


Trả lời câu 6 (trang 4 SGK Ngữ văn 6 tập 2)

Em đã từng chơi với một chú dế bao giờ chưa? Em biết gì về loài động vật này?

Lời giải 

- Bởi em sống ở quê thế nên em thường được chơi với chú dế

- Về loài dế:

+ Dế (ở quê)  thường sống dưới đất, mỗi khi trời mưa thường chui khỏi lỗ để ra ngoài.

+ Dế được con người dùng để nuôi hoặc đá nhau như cá chọi hay gà chọi, đem lại tính giải trí.

+ Dế có rất nhiều loài, loài phổ biến là dế than, và một số loài khác như dế dũi, dế lửa, dế mèn và dế cơm...

+ Trong một vài nhà hàng nó thường là một món ăn thơm ngon và bồi bổ, hiện nay bạn có thể đến một số trại dế để có thể mua dế, thức ăn cho dế sẽ là vài đám cỏ đơn giản nên chúng được nuôi rất nhiều.

2. Đọc hiểu 


Trả lời câu 1 (trang 5 SGK Ngữ văn 6 tập 2)

Hãy chú ý các chi tiết miêu tả Dế Mèn.

Lời giải 

Các chi tiết miêu tả Dế Mèn:

- Ngoại hình:

+ Càng: mẫm bóng

+ Vuốt: cứng, nhọn hoắt

+ Cánh: áo dài chấm đuôi

+ Đầu: to, nổi từng tảng

+ Răng: đen nhánh, nhai ngoàm ngoạm

+ Râu: dài, cong vút

=>> Ngoại hình vô cùng khỏe khoắc, trái ngược với Dế Choắt.

- Hành động:

+ Đi đứng oai vệ, làm điệu nhún chân, rung đùi

+ Quát mấy chị cào cào, đá ghẹo anh gọng vó

+ Co cẳng, đạp phanh phách vào các ngọn cỏ, dáng điệu tỏ vẻ con nhà võ.

+ Nhai ngoàm ngoạm, trịnh trọng vuốt râu

=>> Thể hiện sự kiêu ngạo hống hách


Trả lời câu 2 (trang 6 SGK Ngữ văn 6 tập 2)

Qua lời kể của Dế Mèn, em hãy hình dung như thế nào về Dế Choắt?

Lời giải 

Qua lời kể của Dế Mèn, em hãy hình dung về Dế Choắt:

- Trạc tuổi Dế Mèn

- Tính cách hiền lành, thật thà, yếu đuối, nhút nhát

- Người gầy gò, cánh ngắn củn, càng bè bè, râu cụt

- Dế Choắt luôn sợ Dế Mèn 

=> Dế Choắt là người xấu xí, yếu đuối, nhút nhát, trái ngược hoàn toàn với Dế Mèn.


Trả lời câu 3 (trang 7 SGK Ngữ văn 6 tập 2)

Hình ảnh Dế Mèn và Dế Choắt mà em hình dung ở phần 3 có điểm tương đồng nào với Dế Mèn và Dế Choắt trong bức tranh bên dưới?

Lời giải 

- Trong tranh là hình ảnh trịch thượng của Dế Mèn.

- Hình ảnh Dế Mèn và Dế Choắt mà em hình dung ở phần 3 có điểm tương đồng ở ngoại hình và tính cách hống hách bắt nạt của Dế Mèn và yếu thế của Dế Choắt khi ta nhìn bức tranh.


Trả lời câu 4 (trang 8 SGK Ngữ văn 6 tập 2)

Dế Mèn đã "nghịch ranh" như thế nào?

Lời giải 

Dế Mèn đã "nghịch ranh" bằng cách đi trêu đùa chị Cốc rồi bỏ chạy mà không quan tâm tới chuyện gì sẽ diễn ra sau đó.

=>> Đức tính xấu của Dế Mèn cần phải phê phán.


Trả lời câu 5 (trang 9 SGK Ngữ văn 6 tập 2)

Tai họa mà Dế Mèn kể ở đây là gì? Xảy ra với ai?

Lời giải 

Tai họa ở đây xảy ra với Dế Choắt là do bày trò trêu chị Cốc nên đã gây ra cái chết thương tâm cho Dế Choắt.


Trả lời câu 6 (trang 9 SGK Ngữ văn 6 tập 2)

Em hãy tưởng tượng nét mặt Dế Mèn lúc này.

Lời giải

Nét mặt Dế Mèn lúc này đầy ăn năn, dằn vặt. Hai hàng nước mắt lặng lẽ chảy dài, Dế Mèn lặng lẽ cúi gằm mặt tạ tội với Choắt và ân hận vì những gì đã xảy ra.


Trả lời câu 7 (trang 10 SGK Ngữ văn 6 tập 2)

Tranh minh họa nhân vật nào và về sự việc gì trong truyện?

Lời giải 

Tranh minh họa nhân vật Dế Mèn đang đứng ăn năn hối hận trước mộ Dế Choắt về sự việc đáng tiếc vừa xảy ra, khiến Dế Choắt phải chết oan uổng.

3. Câu hỏi cuối bài


Trả lời câu 1 (trang 10 SGK Ngữ văn 6 tập 2)

Câu chuyện trên được kể bằng lời của nhân vật nào? Hãy chỉ ra các nhân vật tham gia vào câu chuyện.

Lời giải 

- Câu chuyện được kể bằng lời kể của nhân vật: Dế Mèn

- Các nhân vật tham gia vào câu chuyện: Dế Mèn, Dế Choắt, chị Cốc


Trả lời câu 2 (trang 10 SGK Ngữ văn 6 tập 2)

Dế Mèn đã ân hận về việc gì? Hãy tóm tắt sự việc đó trong khoảng 3 dòng.

Lời giải 

- Dế Mèn đã ân hận về việc trêu chị Cốc và gây ra cái chết thảm thương cho Dế Choắt.

- Tóm tắt: Đoạn trích miêu tả Dế Mèn có vẻ đẹp cường tráng của tuổi trẻ nhưng tính tình còn kiêu căng, xốc nổi. Do bày trò trêu chị Cốc nên đã gây ra cái chết thương tâm cho Dế Choắt. Dế Mèn hối hận và rút ra bài học đường đời đầu tiên.


Trả lời câu 3 (trang 10 SGK Ngữ văn 6 tập 2)

Dế Mèn đã có sự thay đổi về thái độ và tâm trạng như thế nào sau sự việc trêu chị Cốc dẫn đến cái chết của Dế Choắt? Vì sao có sự thay đổi ấy?

Lời giải 

- Sau khi trêu chị Cốc, Dế Mèn lên giường nằm khểnh bắt chân chữ ngũ và thấy hành động vừa rồi của mình thật thú vị.

- Thái độ, tâm trạng Dế Mèn thay đổi sau đó: sợ hãi, hoảng hốt ân hận và nhận ra hành động vừa rồi thật ngu si.

=> Sự thay đổi về thái độ và tâm trạng của Dế Mèn là do Dế Mèn đã nhận ra hậu quả khôn lường, tác hại đánh đổi cả mạng sống của anh bạn hàng xóm, từ đó anh mới ân hận và thay đổi thái độ.


Trả lời câu 4 (trang 10 SGK Ngữ văn 6 tập 2)

Từ các chi tiết “tự hoạ” về bản thân và lời lẽ, cách xưng hô, điệu bộ, giọng điệu, thái độ của Dế Mèn đối với Dế Choắt, chị Cốc, em có nhận xét gì về tính cách của nhân vật này?

Lời giải 

Tính cách Dế Mèn:

+ Dế Mèn là một chú dế tự tin, yêu đời, có lối sống khoa học, cơ thể khỏe mạnh và luôn tự hào về bản thân mình, luôn hãnh diện với bà con hàng xóm vì vẻ ngoại hình và sức mạnh của mình.

+ Dế Mèn tự cao, tự đắc, kiêu căng và xốc nổi, coi thường người khác qua cách gọi Dế Choắt là chú mày và tình huống trêu ghẹo chị Cốc.

=>> Phê phán thói kiêu căng, ngạo nghễ của Dế Mèn, Dế Mèn cần phát huy khả năng vốn có để giúp đỡ mọi người xung quanh


Trả lời câu 5 (trang 10 SGK Ngữ văn 6 tập 2)

Ở cuối đoạn trích, sau khi chôn cất Dế Choắt, Dế Mèn đã “đứng lặng giờ lâu” và “nghĩ về bài học đường đời đầu tiên”. Theo em, đó là bài học gì?

Lời giải 

Ở cuối đoạn trích, sau khi chôn cất Dế Choắt, Dế Mèn đã “đứng lặng giờ lâu” và “nghĩ về bài học đường đời đầu tiên”. 

Theo em, đó là bài học về tính khiêm nhường, luôn quan tâm giúp đỡ những người xung quanh, khi mắc lỗi sai phải biết hối cải và sửa chữa những lỗi lầm đó. Bởi cuộc là là những mảnh ghép cần được hoàn thiện vì vậy mỗi chúng ta cần biết chia sẻ, cảm thông và đồng cảm với mọi người xung quanh 


Trả lời câu 6 (trang 10 SGK Ngữ văn 6 tập 2)

Nhà văn Tô Hoài từng chia sẻ: “Nhân vật trong truyện đồng thoại được nhân cách hoá trên cơ sở đảm bảo không thoát li sinh hoạt có thật của loài vật.”. Dựa vào những điều em biết về loài dế, hãy chỉ ra những điểm “có thật” như thế trong văn bản, đồng thời, phát hiện những chỉ tiết đã được nhà văn “nhân cách hoá”.

Lời giải

- Những điểm “có thật” ở loài dế mà tác giả miêu tả:

+ Đôi càng mẫm bóng.

+ Những cái vuốt ở chân, ở khoeo cứ cứng dần và nhọn hoắt.

+ Người rung rinh một màu nâu bóng mỡ, soi gương được và rất ưa nhìn.

+ Đầu to ra, nổi từng tảng rất bướng.

+ Hai cái răng đen nhánh lúc nào cũng nhai ngoàm ngoạp.

=>> Ngoại hình và đặc điểm của loài dế đối với thực tại.

- Những chi tiết thực ấy được tác giả khéo léo nhân hóa, gắn với những hành động, cử chỉ, tính cách của con người như:

+ Tên nhân vật được viết hoa như tên người, nhân hóa con vật như một con người

+ Dế Mèn xưng tôi, có những hành động như người như: ăn uống điều độ, siêng tập thể dục, trịnh trọng, khoan thai, đi đứng oai vệ, cà khịa với tất cả bà con lối xóm

+ Tình cách như con người: hống hách, kiêu căng, ngạo mạn,...

=>> Bài học, thông điệp ý nghĩa gửi gắm đến con người.

Soạn văn 6 bài Bài học đường đời đầu tiên ngắn nhất

Soạn bài Bài học đường đời đầu tiên - Kết nối tri thức

1. Trước khi đọc 


Câu 1 (trang 12 SGK Ngữ văn 6 tập 1)

Có thể em đã từng đọc một truyện kể hay xem một bộ phim nói về niềm vui hay nỗi buồn mà nhân vật đã trải qua. Khi đọc (xem) em đã có suy nghĩ gì?

Lời giải

  Truyện ngụ ngôn Thỏ và Rùa đã hoàn toàn chinh phục em bằng sự hấp dẫn của câu chuyện. Trong truyện Thỏ là một nhân vật kiêu căng và ngọa nghễ vì có sức mạnh bẩm sinh là sự nhanh nhẹn, Rùa vốn với tiếng chậm chạp thế nên khá e thẹn và rụt rè. Ấy vậy nhưng khi nhận được lời thách thức cuộc thi chạy từ Thỏ, Rùa đã đồng ý lập tức. Rùa khiêm tốn, nỗ lực, Thỏ kiêu ngạo cậy sức mạnh của bản thân và khinh thường đồng đội, cuối cùng Rùa đã chiến thắng về đích và phần nào xóa bỏ những tự ti e ngại về bản thân mình. Qua đó em thấy rằng trong cuộc sống điều quan trọng nhất không xuất phát từ sức mạnh có sẵn mà đó là sự nỗi lực, sự tin tưởng vào bản thân để rồi tự chúng ta chinh phục và đem lại niềm vui cho chính mình.


Câu 2 (trang 12 SGK Ngữ văn 6 tập 1)

Chia sẻ với các bạn vài điều em thấy hài lòng hoặc chưa hài lòng khi suy nghĩ về bản thân?

Lời giải 

- Những điều em thấy hài lòng khi nghĩ về bản thân: Đã có ý thức tự giác học bài mỗi tối, biết dọn cơm giúp mẹ,…

- Những điều em thấy chưa hài lòng khi nghĩ về bản thân: Đi ngủ muộn, chưa tự giác đi đánh răng trước khi đi ngủ, chưa thức dậy sớm,…

2. Đọc văn bản

Câu 1 (trang 14 SGK Ngữ văn 6 tập 1)

Em dự đoán như thế nào về sự việc sắp được kể?

Lời giải 

Em dự đoán về sự việc sắp được kể: Dế Mèn có tính hung hăng, hống hách, kiêu căng, tự phụ, luôn nghĩ mình "là tay ghê gớm, có thể sắp đứng đầu thiên hạ" và coi thường những kẻ yếu hơn mình nên sẽ bắt bạt và trêu chọc mọi người.


Câu 2 (trang 16 SGK Ngữ văn 6 tập 1)

Lúc rủ Dế Choắt trêu chị Cốc, Dế Mèn có nghĩ đến hậu quả không?g.

Lời giải

Lúc rủ Dế Choắt trêu chị Cốc, Dế Mèn đã không nghĩ đến hậu quả của sự việc. Vì Dế Mèn tuy khỏe mạnh to lớn nhưng chưa từng trải sự đời. Dế Mèn chỉ nghĩ rằng với sức mạnh của mình, sẽ làm chị Cốc tức giận và mình sẽ hả hê.


Câu 3 (trang 18 SGK Ngữ văn 6 tập 1)

Điều gì đã xảy ra với Dế Choắt? Dế Mèn đã làm gì khi chứng kiến điều đó?

Lời giải 

- Dế Mèn không biết chính sự trêu chọc một cách ngu xuẩn của mình đã khiến cho Dế Choắt - một người bạn xấu số mất mạng dưới tay của chị Cốc.

- Sự hi sinh của Dế Choắt, đã khiến cho Dế Mèn rất buồn và vô cùng thất vọng về bản thân. Từ đó, Dế Mèn đã rút ra một bài học rằng mình phải sống tốt hơn và từ bỏ những thói quen xấu của mình.

3. Sau khi đọc 


Câu 1 (trang 19 SGK Ngữ văn 6 tập 1)

Câu chuyện được kể bằng lời của nhân vật nào? Kể theo ngôi thứ mấy?

Lời giải 

- Truyện được kể theo lời của nhân vật chính: Dế Mèn.

- Kể theo ngôi thứ nhất xưng “tôi”. Tạo sự tin cậy cho câu chuyện => nhân vật dễ biểu hiện tâm trạng, ý nghĩa, thái độ.


Câu 2 (trang 19 SGK Ngữ văn 6 tập 1)

Đọc phần một đoạn trích, nêu một số chi tiết miêu tả Dế Mèn khiến em liên tưởng tới đặc điểm của con người. Lối miêu tả này thường được sử dụng ở loại truyện nào?

Lời giải 

- Các từ miêu tả ngoại hình và hành động của Dế Mèn khiến em liên tưởng đến con người là:

+ Một chàng dế thanh niên cường tráng, đôi càng mẫm bóng, vuốt ở chân và khoeo cứng dần và nhọn hoắt.

+ Tôi đạp phanh phách vào các ngọn cỏ, tôi vũ cánh nghe tiếng phành phạch giòn giã, tôi bước đi bách bộ, đôi cánh bây giờ thành cái áo dài kín xuống tận chấm đuôi.

+ Người tôi rung rinh một màu bóng mỡ soi gương được, cái đầu to ra và nổi từng tảng, cái răng đen nhánh, sợi râu dài và uốn cong, tôi cà khịa bà con trong xóm, tôi quát mấy chị Cào Cào, đá ghẹo anh Gọng Vó.

- Lối miêu tả này thường được sử dụng ở loại truyện ngụ ngôn.


Câu 3 (trang 19 SGK Ngữ văn 6 tập 1)

Em thích hoặc không thích điều gì trong cách Dế Mèn tự miêu tả ở phần một? Vì sao?

Lời giải 

- Điều em thích:

+ Sự tự tin của Dế Mèn trong cách miêu tả và khẳng định về ngoại hình, cơ thể, lối sống điều độ của bản thân mình. Vì sự tự tin là một điều cần thiết của mỗi người trong cuộc sống.

+ Lối sống khoa học của Dế Mèn đã giúp cơ thể chú khỏe mạnh, dẻo dai. Đây là điều chúng ta nên học tập.

- Điều em không thích: sự kiêu căng của Dế Mèn trong lối nói và tính trịch trượng, thích bắt nạt người khác. Vì đây là một tính xấu và thiếu lịch sự trong cách hành xử với mọi người.


Câu 4 (trang 19 SGK Ngữ văn 6 tập 1)

Dế Mèn đã nói gì khi sang thăm nhà Dế Choắt và khi Dế Choắt nhờ giúp đỡ? Những lời nói đó thể hiện thái độ gì của Dế Mèn?

Lời giải

- Khi sang thăm nhà Dế Choắt và khi Dế Choắt nhờ giúp đỡ, Dế Mèn đã thể hiện thái độ trịch thượng khi nói rằng: “Chú mày hôi như cú mèo, ta nào chịu được. Đào tổ nông thì cho chết!”.

- Những lời nói đó thể hiện thái độ khinh thường, chế giễu của Dế Mèn đối với Dế Choắt và còn thể hiện thái độ ích kỉ, không biết giúp đỡ người khó khăn, không coi trọng tình làng nghĩa xóm của Dế Choắt.


Câu 5 (trang 19 SGK Ngữ văn 6 tập 1)

Chứng kiến cái chết của Dế Choắt, Dế Mèn đã có những cảm xúc suy nghĩ gì? Những cảm xúc, suy nghĩ đó cho thấy sự thay đổi nào ở Dế Mèn?

Lời giải

- Chứng kiến cái chết của Dế Choắt, Dế Mèn cảm thấy vô cùng hối hận vì hành động ngu dại của mình "Tôi cảm thấy vô cùng hối hận và đau xót lắm. Trò đùa ngỗ ngược của tôi đã khiến cho anh Dế Choắt phải vạ lây. Tôi giận cái thói huênh hoang, hống hách của mình".

- Những cảm xúc và suy nghĩ ấy cho thấy Dế Mèn đã biết ăn năn hối lỗi, suy nghĩ chín chắn hơn và rút ra bài học đáng nhớ cho mình.


Câu 6 (trang 19 SGK Ngữ văn 6 tập 1)

Từ tác phẩm, đưa ra bài học của Dế Mèn.

Lời giải

 Sau cái chết của người bạn ốm yếu đáng thương Dế Choắt, Dế Mèn đã rút ra được một bài học đường đời đầu tiên vô cùng lớn của mình: Ở đời không nên kiêu căng, xốc nổi, bắt nạt kẻ yếu. Tính kiêu ngạo, nóng vội của tuổi trẻ có thể làm hại người khác, khiên ta phải ân hận suốt đời. Đồng thời mỗi chúng ta cần đưa nhận thức và suy nghĩ lên hàng đầu để từ đó ý thực được hành động thức khi thực hiện bất cứ việc gì để tránh xảy ra hậu quả đáng tiếc như Dế Mèn đã từng làm.

4. Viết kết nối với đọc 

Tôi là Dế Choắt, hàng xóm sống bên cạnh nhà Dế Mèn. Tôi sinh ra đã ốm yếu nên có nhờ anh Dế Mèn xây một lối sang nhà anh ý để chay khi có chuyện nhưng bị từ chối. Trái ngược với tôi, Dế Mèn vô cùng khỏe khoắn, cao lớn thế nhưng tính tình kiêu ngạo, ích kỉ. Một hôm anh trêu chị Cốc và tôi chịu đòn thay anh ý. Sau sự kiện đó, Dế Mèn đã vô cùng ăn năn hối lỗi. 


Soạn bài Bài học đường đời đầu tiên - Chân trời sáng tạo

1. Trải nghiệm cùng văn bản 


Câu 1 (trang 84 SGK Ngữ văn 6 tập 1)

Những chi tiết miêu tả ngoại hình nhân vật “tôi” trong đoạn này là lời của ai? Điều này giúp em biết được gì về tính cách nhân vật?

Lời giải 

- Chi tiết miêu tả ngoại hình của nhân vật “tôi” là lời của nhân vật Dế Mèn.

- Điều này giúp em hiểu rằng Dế Mèn là một nhân vật có tính cách tự tin về vẻ bề ngoài và sức mạnh của mình.


Câu 2 (trang 84 SGK Ngữ văn 6 tập 1)

Qua cách nhân vật “tôi” tự miêu tả hành động của mình ở đoạn này, em biết thêm điều gì ở đặc điểm nhân vật? 

Lời giải 

Nhân vật có đặc điểm: kiêu căng, tự phụ, hống hách, cậy sức bắt nạt kẻ yếu.


Câu 3 (trang 84 SGK Ngữ văn 6 tập 1)

Những từ ngữ “hung hăng”, “hống hách”, “ngu dại”, “ân hận” cho thấy nhân vật “tôi” có thái độ và đánh giá như thế nào về trải nghiệm sắp kể ra dưới đây?

Lời giải 

Những từ ngữ trên cho thấy nhân vật có thái độ ân hận, hối lỗi và tự đánh giá đó là sự ngu ngốc, dại dột về những sự việc mình đã gây ra.


Câu 4 (trang 86 SGK Ngữ văn 6 tập 1)

Việc Dế Choắt muốn đào một cái ngách sang nhà nhân vật “tôi” phòng khi có kẻ nào bắt nạt cho thấy Dế Choắt suy nghĩ, đánh giá như thế nào về nhân vật “tôi”?

Lời giải 

Việc Dế Choắt muốn đào cái ngách sang nhà nhân vật “tôi” phòng khi có kẻ nào bắt nạt cho thấy Dế Choắt tự ý thức được sức khoẻ của bản thân và nghĩ rằng Dế Mèn là người khỏe mạnh đồng thời là người hàng xóm tốt bụng, có thể chia sẻ và giúp đỡ được mình khi hoạn nạn.

Câu 5 (trang 88 SGK Ngữ văn 6 tập 1)

Cụm từ “đứa ích kỉ” thể hiện sự nhận thức của ai? Tự nhận thức về điều gì?

Lời giải 

“Đứa ích kỉ” là sự tự nhận thức của Dế Mèn. Chú tự nhận thức được sự ích kỉ, chỉ nghĩ đến lợi ích và thoả mãn được thú vui của bản thân mà không nghĩ đến hậu quả việc mình đã gây ra.

2. Suy ngẫm và phản hồi


Câu 1 (trang 89 SGK Ngữ văn 6 tập 1)

Thời điểm Dế Mèn kể lại cho chúng ta nghe bài học đường đời đầu tiên là trước hay sau cái chết của Dế Choắt? Dựa vào chi tiết nào mà em cho là như vậy?

Lời giải 

- Thời điểm Dế Mèn kể lại cho chúng ta nghe bài học đường đời đầu tiên là sau cái chết của Dế Choắt.

- Điều đó thể hiện qua chi tiết “Tôi đem xác Dế Choắt đến chôn vào một vùng cỏ bùm tum. Tôi đắp thành nấm mộ to. Tôi đứng lặng giờ lâu, nghĩ về bài học đường đời đầu tiên”.


Câu 2 (trang 89 SGK Ngữ văn 6 tập 1)

Dựa vào gợi ý trong bảng dưới đây, em hãy tìm một vài câu thể hiện lời kể của Dế mèn (lời kể xưng “tôi”) và lời đối thoại của Dế Mèn với nhân vật khác.

Lời kể của Dế Mèn

Lời đối thoại của Dế Mèn

  

Lời giải

Lời kể của Dế Mèn

Lời đối thoại của Dế Mèn

- Tôi tợn lắm. Dám cà khịa với tất cả mọi bà con trong xóm

- Ngẫm ra thì tôi chỉ nói lấy sướng miệng thôi. 

- Còn Dế Choắt than thở thế nào, tôi không để tai. 

- Hồi ấy, tôi có tính tự đắc, cứ miệng mình nói tai mình nghe chứ không biết ai nghe, thậm chí cũng chẳng để ý có ai nghe mình không.

- Được, chú mình cứ nói thẳng thừng ra nào.

- Hức! Thông ngách sang nhà ta? Dễ nghe nhỉ, chú mày hôi như cú mèo thế này, ta nào chịu được

- Chú mình có muốn cùng tớ đùa vui không? (Lời của Dế Mèn với Dế Choắt)


Câu 3 (trang 89 SGK Ngữ văn 6 tập 1)

Tìm những chi tiết thể hiện ngoại hình, hành động, ngôn ngữ và tâm trạng của nhân vật Dế Mèn. Trên cơ sở đó, nhận xét về tính cách của Dế Mèn.

Lời giải 

Các chi tiết thể hiện:

Ngoại hìnhĐôi càng mẫm bóng, vuốt cứng, nhọn hoắt, cánh dài, răng đen nhánh, râu dài uốn cong, hùng dũng.
Hành độngTôi co cẳng lên, đạp phanh phách vào các ngọn cỏ; Tôi đi đứng oai vệ; Tôi đã quát mấy chị Cào Cào ngụ ngoài đầu bờ; thỉnh thoảng, tôi ngứa chân đá một cái, ghẹo anh Gọng Vó lấm láp vừa ngơ ngác dưới đầm lên.
Ngôn ngữGọi Dế Choắt là “chú mày” với giọng điệu khinh khỉnh.
Tâm trạngTôi lấy làm hãnh hiện với bà con về cặp râu ấy lắm; Tôi tợn lắm, tôi cho là tôi giỏi; thoát nạn rồi mà còn ân hận quá, ân hận mãi.

=> Qua những chi tiết trên cho ta thấy Dế Mèn là một chàng thanh niên trẻ trung, yêu đời, tự tin nhưng vì tự ý thức được vẻ bề ngoài và sức mạnh của mình, Dế Mèn đã kiêu căng, tự phụ, hống hách, cậy sức bắt nạt kẻ yếu.


Câu 4 (trang 89 SGK Ngữ văn 6 tập 1)

Bài học đường đời đầu tiên mà Dế Mèn rút ra sau sự việc xảy ra với Dế Choắt là gì? Theo em, việc tác giả để cho Dế Mèn tự kể lại câu chuyện của mình bằng ngôi thứ nhất có tác dụng thế nào trong việc thể hiện bài học ấy?

Lời giải 

- Bài học đường đời đầu tiên mà Dế Mèn rút ra cho mình là: không nên hung hăng bậy bạ, hành động thiếu suy nghĩ.

- Việc tác giả sử dụng ngôi kể thứ nhất, cho Dế Mèn tự kể lại câu chuyện của mình đã khiến câu chuyện trở nên chân thực, nhân vật có thể bộc lộ rõ nhất tâm trạng, cảm xúc của mình khi trải qua.


Câu 5 (trang 89 SGK Ngữ văn 6 tập 1)

Có thể xem cái chết của Dế Choắt là một bước ngoặt khiến Dế Mèn thay đổi cách nhìn về bản thân và về người khác không? Vì sao?

Lời giải 

Có thể xem cái chết của Dế Choắt là một bước ngoặt với Dế Mèn vì qua đó chú đã nhận thức được những sai lầm của bản thân đó là tính kiêu căng, tự phụ. Với mọi người, Dế Mèn đã nhận thức được sự ích kỉ, coi thường người khác.


Câu 6 (trang 89 SGK Ngữ văn 6 tập 1)

Những dấu hiệu nào giúp em nhận biết Bài học đường đời đầu tiên là truyện đồng thoại?

Lời giải 

Dấu hiệu nhận biết Bài học đường đời đầu tiên là truyện đồng thoại:

- Nhân vật là các loài vật đã được nhân hoá: trong văn bản Bài học đường đời đầu tiên có các nhân vật là Dế Mèn, Dế Choắt, Chị Cốc, chị Cào Cào.

- Thể hiện đặc điểm sinh hoạt của loài vật như ngoại hình của Dế Mèn được miêu tả bằng những chi tiết đặc trưng cho loài dế (râu, đôi càng, đôi cánh, đầu, cái răng đen), hành động của Dế Mèn như: đạp phanh phách lên ngọn cỏ, đào hang…

- Qua những đặc điểm đó cũng thể hiện đặc điểm của con người được thể hiện ở tính cách của Dế Mèn như tự tin, trẻ trung, yêu đời nhưng cũng vô cùng xốc nổi, kiêu căng, coi thường người khác.


Câu 7 (trang 89 SGK Ngữ văn 6 tập 1)

Từ trải nghiệm và bài học của Dế Mèn, em hiểu thêm điều gì về lỗi lầm của những người ở tuổi mới lớn và về thái độ cần có trước những lỗi lầm có thể mắc phải trong cuộc sống?

Lời giải 

- Qua truyện của Dế Mèn khiến em hiểu vì Dế Mèn mới lớn, sống trong một thế giới nhỏ bé nên đã lầm tưởng sự ngông cuồng là tài ba của mình, có thái độ kiêu căng, tự phụ, xốc nổi.

- Trước những sai lầm của mình, chúng ta phải biết nhận ra và sửa chữa.

Phan Mỹ Dung
26/11/2023
Đánh giá bài viết
icon-make-question icon-make-question