Phong cách sáng tác của Xuân Diệu

Thế hệ chúng ta đã không còn cảm thấy xa lạ với cái tên Xuân Diệu - một cái tên làm cho thơ ca trữ tình Việt Nam trở nên đặc biệt độc đáo, cuốn hút người yêu thơ ca với màu sắc, câu từ, ngữ nghĩa, nhịp điệu trở nên rực rỡ, sinh động hơn bao giờ hết. Cùng tìm hiểu về cây bút tài hoa yêu đời, đa sầu đa cảm ấy qua bài viết Phong cách sáng tác của Xuân Diệu nhé!


1. Xuân Diệu là ai?

- Xuân Diệu tên đầy đủ là Ngô Xuân Diệu, quê quán làng Trảo Nha, huyện Can Lộc, tỉnh Hà Tĩnh nhưng sinh tại quê mẹ Gò Bồi, thôn Tùng Giản, xã Phước Hòa, huyện Tuy Phước, tỉnh Bình Định. Cha là ông Ngô Xuân Thọ (trong tộc phả ghi là Ngô Xuân Thụ) và mẹ là bà Nguyễn Thị Hiệp. Sau này ông lấy tên làng là Trảo Nha làm bút danh. Xuân Diệu sống ở Tuy Phước đến năm 11 tuổi thì ông vào Nam học ở Quy Nhơn.

- Sinh ra trong một gia đình hiếu học, cha ông - Ngô Xuân Thọ đỗ tú tài Hán học, nên sự nghiệp học hành của Xuân Diệu được đào tạo và hướng dẫn rất bài bản, quy củ. Cha Xuân Diệu là thầy giáo dạy học nên từ nhỏ ông đã được học chữ Nho, chữ Quốc ngữ. Sau đó, tiếp tục học tập tại nhiều ngôi trường có tiếng khác như trường Bưởi (Hà Nội) và trường Khải Định (Huế).

- Năm 1996, ông được truy tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh đợt I về văn học nghệ thuật để tưởng nhớ và vinh danh tài năng của ông. Tên của Xuân Diệu đã được sử dụng để đặt cho nhiều tuyến đường và trường học ở nhiều tỉnh thành trên cả nước, là một sự thừa nhận đối với đóng góp vĩ đại của ông cho văn học và văn hoá Việt Nam.

- Xuân Diệu nổi tiếng với những bài thơ tình đầy sâu sắc và tinh tế, có sức cuốn hút và ẩn chứa những ý nghĩa sâu xa về tình yêu và cuộc sống. Tác phẩm của ông đã để lại ấn tượng mạnh mẽ trong lòng độc giả và được đánh giá là có tầm ảnh hưởng đối với văn học Việt Nam. Xuân Diệu, một tài năng vĩ đại, sẽ mãi mãi được ghi nhớ trong lịch sử văn hóa của quê hương.

Phong cách sáng tác của Xuân Diệu

2. Phong cách sáng tác của Xuân Diệu

- Trong phong cách sáng tác của Xuân Diệu, các thể loại hòa quyện lại với nhau khó tách bạch, trong văn xuôi giàu chất thơ, trong thơ lại mang đậm dấu ấn hiện thực của đời sống, trong nghiên cứu phê bình thì bộc bạch sự tinh tế tài hoa song không kém phần sắc sảo.

- Ai đã từng đọc qua thơ Xuân Diệu chắc chắn sẽ khó lòng mà quên được! Một con người bình thường với tinh thần lao động nghệ thuật bền bỉ phi thường, việc sáng tác văn thơ không chỉ để khẳng định tài năng mà còn là cách để ông giao cảm với đời, khẳng định sự hiện hữu của mình trong cuộc đời. Cũng vì lẽ đó mà Xuân Diệu còn được biết đến là nhà thơ của mùa xuân, tình yêu và tuổi trẻ. Thơ Xuân Diệu luôn thể hiện lòng yêu đời, ham sống đến cuồng nhiệt, luôn khát khao chiếm lĩnh và hưởng thụ những giá trị tốt đẹp của cuộc sống, thế nên ông thường được gắn với danh xưng “ông hoàng của tình yêu” một cây bút luôn tràn đầy sự tươi mới, nhiệt huyết, yêu đời mãnh liệt.

a. Trước cách mạng Tháng 8:

Hai tập thơ đầu tay là “Thơ thơ” và “Gửi hương cho gió” đã đem lại cho nền văn học nước nhà một đóng góp vô giá cho cuộc cách mạng thơ ca giai đoạn 1930 - 1945, thể hiện nhiều sự cách tân táo bạo. Tiếp thu phần tích cực của thơ tượng trưng Pháp với lí tưởng thẩm mĩ tiến bộ: Lấy con người làm chuẩn mực cho cái đẹp, thơ Xuân Diệu thoát khỏi hệ thống biểu hiện ước lệ, phi ngã của thơ cũ, ông mạnh giạc đề xướng “cái tôi” say đắm, chân thành, khao khát sống, khao khát được yêu thương.

- Trước cách mạng tháng Tám, thơ Xuân Diệu thể hiện hai tâm trạng dường như trái ngược nhau: yêu đời, tha thiết với cuộc sống và sự chán nản, hoài nghi, cô đơn. Hai tâm trạng này có mối quan hệ đối nghịch nhưng thực chất là lại sợi dây gắn kết, quấn chặt lấy nhau để làm nên một cây bút đa sầu đa cảm.

- Là một nhà thơ lãng mạn, yêu đời, tha thiết với cuộc sống, Xuân Diệu luôn vươn tới cái tôi hoàn mỹ, tuyệt đích, đôi khi theo ảo tưởng phi thực tế. Nhưng sự thật của cuộc đời không đáp ứng được ước mơ của người nghệ sĩ bay bổng, nhiệt huyết thế nên Xuân Diệu mới cảm thấy vỡ mộng, bất lực và rơi vào “cái tôi cô đơn” của chính mình.

b. Sau cách mạng Tháng 8:

- Sau Cách mạng, hồn thơ Xuân Diệu mở rộng như muốn hòa nhập tâm hồn mình vào cuộc đời mới. Hai trường ca “Ngọn quốc kì” và “Hội nghị non sông” mang giọng điểu sử thi, hùng tráng chứa chan niềm tin yêu, khát khao một cuộc sống mới của đất nước, của dân tộc. Thơ Xuân Diệu thể hiện sự nỗ lực muốn hòa nhập cái tôi vào cái ta chung rộng lớn của Đất nước. 

- Xuân Diệu làm việc với một cường độ phi thường, trang thơ văn của ông rất lớn, đồ sộ, ngoài thơ cách mạng chiến đấu, Xuân Diệu còn mang theo mình tình yêu trong âm điệu reo vui, đằm thắm, trữ tình trong thơ ca. 

c. Nét đặc sắc trong phong cách sáng tác của Xuân Diệu:

- Xuân Diệu -  một tâm hồn đặc biệt nhay cảm trước sự vận động của thế gian. Với Xuân Diệu thời gian trở thành một nỗi ám ảnh “Thời gian trong thơ ông không chỉ là cảm xúc, là thi hứng, mà còn là nhân tố kiến trúc của tác phẩm nghệ thuật. Có thể nói, Xuân Diệu luôn nhìn đời bằng con mắt thời gian; “chất Xuân Diệu”, phong cách thơ ông là ở đó.”. 

- Nhà thơ cũng có quan niệm nhân sinh hết sức mới mẻ, ông cho rằng hạnh phúc đích thực ở giữa trần gian, ở ngay trong hiện tại, khác với quan niệm xưa: đời là bể khổ, hạnh phúc ở kiếp sau, ở tương lai huyễn ảo, sinh kí tử quy.

- Xuân Diệu - một trái tim luôn hướng tới tuổi trẻ, tình yêu nơi trần thế bằng niềm yêu đời, yêu cuồng nhiệt, sôi nổi bởi “khát khao giao cảm với đời” nên cái “tôi” Xuân Diệu đã luôn thiết tha yêu cuộc sống hiểu theo nghĩa trần thế nhất.

→ Cái độc đáo mới mẻ của thơ Xuân Diệu đến từ tư tưởng rất Tây, hiện đại và cởi mở cùng cách sử dụng ngôn từ độc đáo đã phá vỡ bức tường quy chuẩn truyền thống. 


3. Nhận định về phong cách sáng tác của Xuân Diệu

- “Xuân Diệu mới nhất trong nhà thơ mới” - Nguyễn Tuân.

- “Xuân Diệu là một nhà thơ lớn, đặc sắc, độc đáo của nền thơ hiện đại Việt Nam… cho tới nay và những năm tháng trước mắt liệu có ai vượt được Xuân Diệu trong lĩnh vực thơ tình? Và không ai có thể thay thế được Xuân Diệu” - Tố Hữu.

- “Xuân Diệu không quan niệm tình yêu chỉ là sự giao cảm xác thịt mà còn là sự giao cảm của những linh hồn mà đấy mới là cái khát vọng cao nhất, cái đích cao nhất trong tình yêu” - Nguyễn Đăng Mạnh.

- “Xuân Diệu mới nhất trong các nhà thơ mới - nên chỉ những người còn trẻ mới thích đọc Xuân Diệu, mà đã thích thì phải mê. Xuân Diệu không như Huy Cận vừa bước vào làng thơ đã được người ta dành ngay cho chỗ ngồi yên ổn. Xuân Diệu đến giữa chúng ta tới nay đã ngót năm năm mà những tiếng khen chê chưa ngớt. Người khen, khen hết sức; người chê, chê không tiếc lời” - Hoài Thanh.

- Nhà thơ nữ lừng danh, bà Bra-gri-a-ma ở chân núi Vi-to-sa (Bungari) khi tuyển thơ tình trên thế giới, bà đã khoe với các bạn Việt Nam: “Tôi mở đầu tuyển tập hàng trăm tác giả này bằng nhà thơ Nga Puskin và kết thúc bằng nhà thơ Xuân Diệu - Việt Nam, Xuân Diệu là nhà thơ tình lớn của phương Đông vậy!”


4. Kết luận chung 

Xuân Diệu là một trong những cái tên có sức hút mạnh mẽ trong nền thơ ca Việt Nam hiện đại. Ở thi nhân, người ta tìm thấy sự giao cảm mãnh liệt với đời và người. Nếu như trước Cách mạng tháng 8, Xuân Diệu được coi là gương mặt tiêu biểu nhất của phong trào thơ ca lãng mạn và được mệnh danh là “nhà thơ mới nhất trong các nhà thơ Mới”. Thì sau cách mạng Tháng 8 ông được mệnh danh là “Ông hoàng của thơ tình”. Phong cách viết văn của ông thường đầy cảm xúc và không giống bất kỳ ai khác. Ông không chỉ miêu tả thiên nhiên mà còn tái hiện nó bằng nghệ thuật viết. Ông sử dụng cả năm giác quan để khám phá và miêu tả sự vật bằng những biến thái tinh vi nhất. Từ cách ông đặt câu đến cách ông sử dụng câu trong thơ, phong cách của Xuân Diệu luôn mang một sự mới mẻ và có ảnh hưởng từ văn hóa phương Tây.

Khát vọng sống cùng khát vọng đổi mới thơ ca đã hòa quyện cộng hưởng nhuẫn nhuyễn trong phong cách thơ Xuân Diệu để tạo nên tác phẩm nghệ thuật có giá trị. Cũng như khát vọng sống mạnh mẽ, nhiệt tình và sôi nổi, cùng với phong cách thơ Xuân Diệu đầy riêng biệt, thơ của thi sĩ sẽ tiếp tục hành trình trong cuộc sống hôm nay cũng như mai sau.

Đỗ Xuân Quỳnh
26/3/2024
Đánh giá bài viết
icon-make-question icon-make-question